UMGAQO-NKQUBO WOKUNIKEZELWA KWEBHASO LEMALI
KUBANIKI-NKONZO
INTSHAYELELO
Kwiminyaka elishumi yorhulumente wethu wedemokrasi , siye sajonga ihambo yethu yokusuka kwintlalo-ntle saya kuphuhliso lwentlalo njengomkhomba-ndlela womgaqo-nkqubo nowokuzalisekisa.. Njengelizwe elitsha siphuhlise imigaqo-nkqubo nemithetho esilungiselele indlela yokuhambisa iinkonzo kwabahluphekayo nabazizisulu.
Isebe liye lajonga ikakhulu kule minyaka ilishumi igqithileyo ukhuselo lezentlalo, xa kuthelekiswa nezinye iinkonzo zentlalo.Ukusetyenziswa kakhulu kohlahlo-lwabiwo-mali kukhuselo lwezentlalo kubangele ukungahoyeki kwezinye iinkonzo.Yaza loo nto yenza, phakathi kwezinye ukuphuhliswa kakubi kweenkonzo zokhuseleko, ukunqongophala kwamajelo okunika ezinye iinkonzo zentlalo-ntle kwabahluphekayo,ukubhabha kobuchwephesha kwezifundelweyo ezifuneka ngamandla,kwanetyala le mibutho yasekuhlaleni engakwazi ukuhambisa iinkonzo ngenxa yokungabikho kwamajelo.Le nto ibangele ukuvalwa kwemibutho enjalo nokulahlekelwa kukarhulumente ngabasebenzi. nto leyo enegalelo elibi kuhanjiso lweenkonzo.
Ukulungisa le nto iSebe leSizwe loPhuhliso lwezeNtlalo liye laqalisa iphulo lokuphuhlisa uMgaqo -nkqubo weBhaso leMali .Izinto zokwenene zelizwe zifuna ukuba urhulumente ajonge kwakhona indlela awandisa ngayo amajelo akhe ukuqinisekisa ukuba kukho ukulingana kwindlela elwabelwa ngayo uluntu ebelukade luhlelelekile.
Ukwenza lo mgaqo-nkqubo ubenempumelelo kuye kwaxatyiswa kwaphuhliswa ezi modeli ngenjongo zokulungisa imiba ebanzi yokusebenza.
I PFA sesona sixhobo sibalulekileyo esisetyenziswayo ekulungelelaniseni inguqu kuzo zombini, ukuhanjiswa kweenkonzo nokuhlawula abaniki zinkonzo.Kufuneka urhulumente awenze lo msebenzi esebenzisa iSebe loPhuhliso lwezeNtlalo kwaye siyayazi ukuba asinakuzifumana ezi njongo nezinto esijongise kuzo ngokunokwethu. Yiyo le nto siye savula amaphiko ethu ukuqinisekisa ukuba kukho intsebenziswano nobudlelane neMibutho eNgekho Phantsi kukaRhulumente (NGOs)iMibutho yezeNkolo(FBO) iMibutho yasekuHlaleni ( CBOs) amaqumrhwana kunye namashishini.
Ukuze abaniki nkonzo basebenzise i PFA, kufuneka banikwe imali eyaneleyo kwaye kuza kubakho imigangatho eza kukhutshwa ngayo imali kumaphondo onke. iiModeli zokuXabisa iiProgramu zeeNkonzo zeNtlalo ziqinisekisa ukuba kukho ukulingana kukusasazwa kwamajelo.Iziphakamiso kwiprogramu yokukhupha imali, ezichazwe kwi PFA ziqinisekisa ukuba amajelo asiwe kubantu nemibutho efuna imali kakhulu, kwaye urhulumente ukhupha iinkonzo ezifikelelekayo.
Ukulandela apha, urhulumente uphuhlise wamkela izixhobo nezikhokelo zenkqubo, ezibandakanya unikezelo-nkonzo oluvulelekileyo eziza kuthi zifundwe ngokuqhagamshelana noMgaqo-nkqubo weBhaso leMali neModeli yokuHanjiswa kweeNkonzo.
Kungenxa yeenzame zobunye apho sinokuziqhenya sithi isiseko sibekiwe , nakubeni kukho imiceli-mingeni emininzi, kwaye sisajongene nokwenza amagalelo anentsingiselo kwizigidi zabantu baseMzantsi Afrika abalindele iinkonzo kuthi.
uMphathiswa woPhuhliso lwezeNtlalo
Umhla
UKUBULELA
Inkqubo yokuphuhlisa uMgaqo-nkqubo weziMali waqala ngo 1996, kodwa wamiselwa ngonyaka ka 2000.uMphathiswa weSebe lezeNtlalo waseka iKomiti yabaPhathiswa eyayiza kuphanda ngemibandela erhangqe lo mgaqo-nkqubo ukuze ikwazi nokunika amacebiso kwiBhunga labaPhathiswa beSebe lezeNtlalo.(MINMEC).Iminmec yathatha isigqibo sokuba lo mgaqo-nkqubo mawuphinde ujongwe.Ikomiti ibinyulelwe oko yaphinda yawujonga yaza yagqiba ekubeni mawubekho uMgaqo-nkqubo weBhaso leMali waza wamkelwa ngo 2004 emva kokwaziswa kwiiNtloko zeeNkonzo zeNtlalo-ntle.(HSWS) iKomiti yoLawulo, ( EXCO) kunye neMINMEC.
Isebe kwakhona linqwenela ukwazisa abantu namaziko athe enza amagalelo okuqhutyelwa phambili kwalo mgaqo, amasebe amaphondo, amaqumrhu, abantu basekuhlaleni, izincomo nezigxeko abazenzileyo kunye namagalelo abo.Ubudlelane besebe namanye amaqumrhu ibe ngowona mzamo wokuzalisekisa isigunyaziso sethu.
Xa ufuna iikopi zolu xwebhu , nceda udibane :
IZIQULATHO
Imbulambethe... 1
Imibulelo... 3
Isishwankathelo solawulo... 6
INTSHAYELELO...
OKUQULATHIWEYO NENJONGO... 7.
IMIGQALISELA...10
UMGAQO-NKQUBO NESISEKO SOMTHETHO... 17
UBUCUKUBHEDE BEENKONZO...18
INGUQU...19
ABANIKI-ZINKONZO...21
IZIMALI... 22
IZIQAMANGELO ZOMTHETHO...27
UKUPHUNGULWA ,UKUNQUNYANYISWA,NOKUPHELISWA KWENKXASO-MALI ... 30.. 13.IMBAMBANO...31.. 14.UNXIBELELWANO...NOKUFAKANA IMILOMO...31
ULAWULO JIKELELE...32
Uluhlu lweentsingiselo...32
ISEBE LOPHUHLISO LEZENTLALO
UMGAQO-NKQUBO WOKUNIKEZELWA KWEEMBASA KUBANIKI -NKONZO
ISISHWANKATHELO SOLAWULO
Urhulumente nakaloku nje ujongene nemiceli-mingeni yokunikezela ngeyona nkonzo iphucukileyo kumacandelo abantu abahluphekileyo nababuthathaka. Ngokwembali, iinkonzo zentalontle bezingumsebenzi odibeneyo karhulumente nabantu, urhulumente yena ingoyena ukhupha inkxaso yemali kwimibutho .Into ekhoyo ngoku yeyokuba ilizwe lifuna urhulumente ajonge kwakhona indlela awasebenzisa ngayo amajelo akhe ekuwasasazeni ngokulinganayo kubantu ebebekade behlelekile.
Amalinge okuphuhlisa umgaqo-nkqubo weembasa zemali kwi NPO ubekhe wenziwa kwixesha eligqithileyo.Lo mgaqo-nkqubo awukhange uzifezekise iimfuno zikarhulumente necandelo le NPO. Ngoku kukho imfuno engxamisekileyo yokuphuhlisa umgaqo-nkqubo oza kuqinisekisa ukuba iSebe liyakwazi ukuzalisekisa izithembiso zobomi obungcono kubantu bonke.
Lo mgaqo-nkqubo weembasa zemali unenjongo zokujonga iimpendulo zelizwe ekunikezelweni kwemali kubaniki zinkonzo zecandelo lesebe lezentlalo, ukulungelelanisa inguqu nokuhambisa kwakhona iinkonzo namajelo, nokuqinisekisa iinkonzo ezinempumelelo nezifezekileyo kumacandelo abantu abahluphekileyo nababuthathaka..
Lo mgaqo-nkqubo uzimisele ekulungelelaniseni inzuzo yenjongo yeSebe, eyiyeyokuba 'ukwenza abahluphekileyo nabuthathaka nabakhutshelwe ecaleni kwisosayethi yase Mzantsi-Afrika bakwazi ukuzifumanela ubomi obungcono, bedibene bebodwa ,kwakhona bedibene nabo bazimisele ekwakheni isosayethi enenkathalo"
Umgaqo-nkqubo nobume bezomthetho belizwe yenze ukuba kubekho imali elungele ukuba iSebe likwazi ukuzuza injongo yalo, ingakumbi ngokubhekiselele kukulingana kokusasazwa kwamajelo.Indima enobuzaza edlalwe licandelo leNPO kubonelelo lweenkonzo iyancomeka.Ezinye iiNPO zenze inguqu engummangaliso ngokubhekisele kwizinto eziyinyani zelizwe. Nanjalo ke inguqu ihleli ingowona mceli-mngeni mkhulu karhulumente.
Lo mgaqo-nkqubo ngoko uzimisele ukulungelelanisa ukuzuzwa kwezinto zokuqala zeSebe ngokuphuhliswa kwenkonzo kwabahluphekile, namaqela abuthathaka nabo banezinto ezizodwa abanjengabantwana, ulutsha, abadala, abantu abalimeleyo, oomama, amaxhoba obungxobongela nawokuxhatshazwa, abantu abachaphazeleka kukusetyenziswa kweziyobisi nabo basulelwe nabo bachatshazelwe yiNtsholongwana kaGawulayo noGawulayo.
Ukuze iSebe likwazi ukuzuza nokusebenza ngesigunyaziso salo somgaqo-siseko, kufuneka lijonge izinto eligqale kuzo elifuna ukuzizuza,nendlela ezi zakufumaneka ngayo lenze nemilinganiselo yokusebenza kwee programu zalo.Umgaqo-nkqubo ubeka ngaphambili imiceli-mingeni nezinto zenguqu elijolise kulo, eza kuba novakalelo kwindlela , nendawo, nomntu oza kuxhasa iinkonzo ezi zakukhutshwa ngurhulumente. Ichaza iindlela zokukhupha iimali, neendidi zokukhupha iimali, nendlela yokuhlola efanelekileyo, neendlela zokubhatala, neemfuno zokukhupha imali.
Njengoko ifana kwilizwe lonke, ababoneleli ngemali bakarhulumente nababucala bafuna ukwazi ngendlela imali yeeprogramu esetyenziswe ngayo,kuquka nemilinganiselo yokusebenza ngendlela eyiyo.Isebe liza kungena kwiikhontraka nabantu abanikezela ngeenkonzo, ukuqinisekisa ukuba iinkonzo ezilindelekileyo ziyafunyanwa, kwaye abantu abanikwa ezo nkonzo bayaneliseka kwanemali isebenza ngendlela eyiyo.Ezi khontraka zichaza kwakhona ubume bobudlelwane phakathi kukarhulumente nabaniki-ziinkonzo.Lo mgaqo-nkqubo unobume benkqubela phambili kwaye isiseko sale khontraka yintsebenziswano hayi ungquzulwana ukwenzela ukuba ubudlelane bexesha elide buphuhliswe bomelezwe ngokwakhiwa kwamaziko nangenkxaso, ingakumbi abaniki-zinkonzo abasantshulayo abasuka kuluntu ebelikade lihlelelekile.
INTSHAYELELO
Ixesha elisemva ngo 1994 lizise utshintsho olukhulu eMzantsi Afrika.Olu tshintsho lube novakalelo kuyo yonke imiba yezinto zobomi zelizwe kuquka namaziko.Olona tshintsho lubonakalayo lolo lokuphucula uhanjiso lweenkonzo nokwenza ezi nkonzo zibe nokufikelela lula luze luphendule neemfuno zabantu abaninzi.
Inkqubo yenguqu isaqhubekeka kwaye izise imiceli-mingeni emininzi kubo bonke abachaphazelekayo, ingakumbi abaniki-zinkonzo.uRhulumente unikwe isigunyaziso sokuqinisekisa eyona nkonzo ilungileyo eluntwini , ngenjongo zokugxotha ubuhlwempu nokudala ubomi obungcono bomntu wonke.
IPhepha lokuGaya iZimvo lezeNtlalo-ntle (White Paper) lifake iSebe loPhuhliso leNtlalo kwinguqu yeenkonzo zentlalo ngokuthatha indlela yophuhliso ecacisa ukuxhomekeka phakathi kophuhliso lwezentlalo nezoqoqosho.Kufuneka lo nguqu ilungise imiba yohlanga , iklasi, ubuni, nokungalingani.
uPhuhliso lwezeNtlalo-ntle lugxinise ekukhuliseni izakhono zabantu nokukhuthaza ukuzithemba nothatho-nxaxheba ekuthathweni kwezigqibo. Ibethelela inkonzo esekelezelwe kwikhaya, kuluntu nedibeneyo. ( United Nations:1987)Indlela yophuhliso ayiyisusi okanye inike enye indlela ukuba isebenze kuqala, koko ibethelela ukuba ngokungaphandle kwendlela yokungenelela, isiphumo masikhuthaze intlalo nobulungisa bezoqoqosho.
Ngokwembali iinkonzo zentlalo-ntle eMzantsi Afrika bezifumaneka kurhulumente nakwimibutho yasekuhlaleni.Urhulumente uyavuma ukuba imibutho emininzi inezakhono, ubuchwephesha amaseko namanye amajelo anokuba negalelo kulwakhiwo, uphuhliso nelungiselelo lwale nkonzo.Uninzi lwale mibutho lifumene imali kwinkxaso-mali karhulumente. Uninzi lwale mibutho layamanise iinkonzo zalo kwimigaqo-nkqubo karhulumente.Nanjalo,kulusizi kuba asiyiyo yonke eyenze loo nto, ngoko ke kufuneka izinga le nguqu likhawuleze.
Le yenziwa yimfuno yokujonga imibandela efana nentlupheko, ukungaqeshwa, ngokunjalo nobhubhane wentsholongwane kaGawulayo noGawulayo ( HIV and AIDS),enovakalelo olubi eluntwini.Ukongeza, kufuneka uhanjiso lweenkonzo zentlalo-ntle lusiwe kwimimamdla eyifuna kakhulu njengeelali noluntu oluhlelelekileyo, olo luchaphazeleke kakhulu. Imibutho esekelezelwe eluntwini naleyo isantshulayo nekwaziyo ukunika iinkonzo kwabahluphekileyo ingakumbi uluntu lwasezilalini, lusabekelwa bucala xa kukhutshwa imali okanye lunikwe imali engonelanga.
uRhulumente uye wenza utyalo mali olukhulu kwicandelo lophuhliso lwezentlalo kule minyaka idlulileyo . Uye wakhupha okusingqongileyo kwezomthetho nezomgaqo-nkqubo.Nanjalo, uhanjiso-lweenkonzo khange lwenziwe ngohlobo lokuba luhlangabezane ne ajenda yenguqu. Ukuze iindlela zenguqu zikwazi ukuhlangabezana neemfuno ezandayo zoluntu , kufuneka ziqiniswe ngokubonakalayo.Ukongeza, kufuneka abaniki-zinkonzo ezikhutshelwe ecaleni zisiwe ngaphambili kwi arena zikarhulumente zemali.
OKUQULATHIWEYO NENJONGO
Okuqulathiweyo kumgaqo-nkqubo
Lo mgaqo unenjongo zokulungelelanisa ukufunyanwa kwezinto zokuqala zeSebe ngeenkonzo ezidibeneyo nezinesimo sokuphuhlisa, nokuqinisekisa ulondolozo nenkxaso kumaqela ahluphekileyo nabuthathaka, nabo baneemfuno ezizodwa abanje ngabantwana, ulutsha, abantu abadala, nabakhubazekileyo, oomama, abaxhoba nabasindileyo kubugebenga noxhatshazo, abantu abachatshazelwe ziziyobisi nabo basulelwe yintsholongwane ka Gawulayo nanguGawulayo.
Ababoneleli ngemali bakarhulumente nababucala bafuna ukuba kuphendulwe ngeemali zeprogramu, kudibanise imilinganiselo yokwenza izinto ngendlela eyiyo.Le nto ibeka uxanduva kurhulumente lokuvavanya amaxabiso nezibonelelo zemisebenzi ize ichaze kwisosayethi iphela, ingakumbi kubarholi berhafu, ukuba urhulumente uyisebenzise njani namajelo abelwe abantu ukuba anikelwe ukulungisa isosayethi na.Injongo yalo mgaqo-nkqubo kukuqinisekisa ixabiso lemali nokuba izinto zokuqala ebezimelwe ukwenziwa ngemali zenziwe na.Le ke ithetha ukuba urhulumente necandelo elingekho phantsi kuka rhulumente likwazi ukuphendula ngezinto elizinikiweyo.
Ekujoliswe kuko
Umgaqo-nkqubo wokukhupha imali unenjongo zokujonga impendulo zelizwe ekunikeni imali abaniki-zinkonzo kwicandelo lophuhliso lwezentlalo, ukulungelelanisa inguqu nokusa iinkonzo namajelo kumanye amacala, nokuqinisekisa inkonzo enempumelelo nehamba kakuhle eya kubantu abahluphekileyo nabuthathaka abakumacandelo esosayethi.
Lo mgaqo-nkqubo uvulelekileyo ulungiselela orhulumente bamaphondo nabesizwe ukuba baphuhlise izikhokelo zeenkqubo zabo ngokubhekiselele kwiimfuno namajelo afumanekayo.
Iinjongo eziphambili
Nazi iinjongo eziphambili zalo mgaqo:
Ukuseka ubudlelane bengxowa-mali phakathi kweSebe nabaniki-ziinkonzo ezikhupha iinkonzo zophuhliso lwezentlalo-ntle.
Ukwalatha iimfuno neendlela zokunikeza iimbasa zemali kubaniki zinkonzo
Kukhupha isixhobo sokulungelelanisa inguqu yokuhanjiswa kwenkonzo zentlalo-ntle.
Ukuphuhlisa ubungakanani bemibutho esantshulayo nebikade ihlelelekile engenawo amajelo kodwa analo ulwazi lweemfuno zoluntu.
Kusekwe okusingqongileyo kwabaniki-zinkonzo abatsha ebebekade bengafakwa kwingxowa-mali karhulumente.
Ukukhupha isiseko sosasazo lwamajelo ngokulinganayo.
IMIGQALISELA
Le migqalisela ilandelayo ixhasa umgaqo-nkqubo wengxowa-mali yokuphuhlisa abaniki zinkonzo zentlalo-ntle.
Ukufikeleleka : Ukufikeleleka ngokwemigaqo yeemeko zesiqu nezenzululwazi yezelizwe, ixesha, ulwimi neemfuno
Ukukwazi ukuphendula :Ukuthobela yonke imithetho, imigaqo-nkqubo, nemiqathango yezezimali
Ukukwazi ukufumaneka :Akukho mntu makakhutshelwe ecaleni kuba engakwazi ukuhlawulela iinkonzo apho kufunwa khona imali, makubekho uvavanyo kuqala.
Ukufaneleka :Ukuphendula kwezentlalo, zoqoqosho zenkcubeko nakwiimeko zabenzalelwane nezepolitika.
Impumelelo nokusebenza kakuhle :Ukuzuza iinjongo ngendlela enempumelelo nengachithi-mali
Ukuxhotyiswa : Ukomeleza umthamo wemibutho esantshulayo ukuba iphuhle ukwenzela ukuba ikwazi ukumelana nemigangatho ebekwe kulo mgaqo-nkqubo.
Ukulingana : Ukunatyiswa/sasazwa kwamajelo asekelezelwe kwiimfuno, izinto emazenziwe kuqala neembali yokungalingani.
Uthatho-nxaxheba : Ukusebenza ngenkuthalo kwabalawuli, abanxumi,abasebenzi,ababhekisa apha, nabameli boluntu kwiinkqubo zombutho nakukuyilwa komgaqo-nkqubo.
Ubudlelane Uxanduva oludibeneyo lukarhulumente, isosayethi yabantu, necandelo lamashishini ekuhambiseni iinkonzo.
Ukudibana kwezentlalo : Imigaqo-nkqubo neeprogramu ezikhuthaza ubulungisa kwezentlalo.
Ukungafihli nto : Ukufumana ulwazi, ukuvuleleka kolawulo neenkqubo zokulawula
UPHICOTHO LWENTO EKUYIYO
Ubume babantu
uMzantsi Afrika xa uthelekiswa namanye amazwe uthathwa njengelona lizwe linamanani amakhulu/amaninzi abantu abasulelwe yintsholongwane kaGawulayo nabafa zizifo ezayanyaniswa noGawulayo. Ngo 1990, abesifazana abahlolwe kwiikliniki zobelekiso bebeyi 0,7% abasulelwe yintsholongwane kaGawulayo, kwaze ngo2002 elinani lenyuka laya kutsho ku 26,5%.Abona bantu basulelwayo ngabakwiqela leminyaka engama 15 ukuya kuma 49 eminyaka. Eli qela ke limele abantu abasesemandleni kwezoqoqosho kwisosayethi.
eMzantsi Afrika ,amanani eNtsholongwane kaGawulayo noGawulayo abonakalisa ukuba izinga lokosuleleka liphezulu kwabesifazana,kwaye phantse isiqingatha sabantu abasulelweyo ngoku ngabesifazana.Mininzi ke imiba ekhokelela kwesi simo.Enye yemiba engunobangela wokungalingani kwamandla akhoyo phakathi kwamadoda nabafazi.
Abantwana abazelwe sebenale ntsholongwane kaGawulayo, okanye abo baswelekelwe ngumzali omnye okanye ngabo bobabini ngenxa yesifo sikaGawulayo noGawulayo baphakathi kwamalungu azizisulu esosayethi. Basoloko ke bekwingozi yokugula , kweyokuxhatshazwa, nokuxhatshazwa ngokwesondo kunabantwana abaswelekelwe ngabazali ngokwendalo.
NgokweNkcukacha zoMzantsi Afrika zowe1995 i 28% yamakhaya ne 48% yabantu bebehlala ngaphantsi komda wentlupheko, ngokubalwa ngokwesiseko senkcitho, leyo ingakudibanisi ukufikelela kwiinkonzo nezinye izinto. Ngo 1999, i3,7 yezigidi kwi 11,4 yezigidi kumakhaya anjalo ebehlala ngaphantsi komda wentlupheko.Abo ke bonke ingabaMnyama.Intlupheko ngowona mceli-mngeni mkhulu ojongene noMzantsi Afrika namhlanje.Idibene nokungalingani kweemeko ekuhlalwa kuzo nokufikelela kumajelo kwelinye icala,nokuba zizisulu ngaphakathi ezindlini nakuluntu kwelinye icala.
Ingcali kwezophando zifumanise ukuba ukungalingani kusoloko kusayanyaniswa nesini, iminyaka, nobuhlanga,Iba ngoomama namakhaya akhokelwa ngoomama/ abasifazana, ulutsha, abadala, abaMnyama nabahlala ezilalini abakwingozi yentlupheko.Urhulumente olawule emva kocalucalulo ubonisa ukuba intlupheko uyihoye kakhulu njengoko uhlahlo-lwabiwo mali oluninzi aluse kwinkcitho yentlalo-ntle nakwii programu zokunciphisa intlupheko nakwezijolise koomama/ besifazana.
Urhulumente woMzantsi Afrika uyayazi iyantlukwano ngokwezentlalo,ezenkolo nezenkcubeko zamakhaya ngokunjalo novakalelo lotshintsho kwezentlalo kubume nakwizakhiwo zabo.Kutshanje amakhaya ajongene nemiceli-mingeni emitsha neenzame zokuhlangabezana neemfuno zamalungu azo.Amakhaya amaninzi eMzantsi Afrika ingakumbi kwawoluntu lwabaMnyama aye achatshazelwa akasebenza kakuhle ngenxa yale ntlupheko, xa idibene nobunzima bezokusingqongileyo kunye nokuziva ungenemandla.
Ukudilika kwezentlalo kuye kwabonakala kukukhula kokudilika kwamakhaya, ingxwabangxwaba yamakhaya, iingxaki zempilo yezengqondo, ubugebenga, ukusetyenziswa kweziyobisi, nokuthengiswa kwezesondo, ukungabinamakhaya, nabantwana abahlala nabasebenza ezitalatweni .
Ngokubhekiselele kuBalo lwaBantu luka 2001, bangama 2,255 982 abakhubazekileyo eMzantsi Afrika.Abaninzi kubo ngabangaboniyo nabaziziqhwala.Iphondo elinabona bantu baninzi bakhubazekileyo lelaKwaZulu Natala ( 470 588) kulandele iMpuma-Koloni ( 372,265) ize ibe lelaseRhawutini ibengama 331 611.Iphondo elinabantu abambalwa abakhubazekileyo lelo Mntla-koloni.
Le meko ingasentla apha ibonisa inxenye yobume bubonke bemeko yezentlalo-qoqosho.
uRhulumente usebenze kakhulu elungisa le mibandela, njengoko kubonakala kukujongwa kwishumi leminyaka ekumiselweni kweeprogramu zikarhulumente.Le miceli-mingeni iyantenga-ntenga, ingakumbi ngokwemigaqo yeenkonzo ezikhutshwa liSebe leZentlalo-ntle kwilizwe lonke.Ezi nkonzo ziludonga lohanjiso kwabahluphekileyo, nakwabo babekelwe ecaleni nakwababuthathaka kumacandelo esosayethi.
Le miceli-mingeni nezinto zokuqala kufuneka ilungiswe ngendlela engazokubiza mali ininzi,kwaye lo mgaqo-nkqubo weSebe ukhupha izixhobo zokusa iinkonzo nokwabiwa kwamajelo ukuqinisekisa ukuba iinjongo zalo ziyafumaneka.
Imali ekhutshelwe uhanjiso lweenkonzo ishokoxeke kakhulu ngenxa yokwanda kokhuselo lwezentlalo kumaphondo athile- engaphezu kwama 90% yohlahlo-lwabiwo-mali lesebe, ngexesha ibizalisekisa umsebenzi obalulekileyo wezokhuseleko.
Ibali elifutshane ngobomi uSwilling no Russel bathi, ngokusekelezela kuphando lobuninzi kwiSifundo soCando elingaNgenisi nzuzo loMzantsi Afrika, icandelo elingangenisi-nzuzo lelona libalulekile kuqoqosho lo Mzantsi Afrika elinesixa senkcitho sisonke sama R9,3 sebhiliyoni ngo1998, simele 1,2 semveliso yasekhaya iyonke.Inani lilonke labaqeshwa kwicandelo elingangenisi nzuzo ngo1999 lalidlula inani labaqeshiweyo ( kuqula abasisigxina emsebenzini, abangxungxayo namavolontuya) kumacandelo amakhulu ezoqoqosho, yenze loo nto eli candela ibe lilona likhulu elizweni.Kwakuwo lo nyaka, i 1,5 yezigidi zamavolontiya asebenze ngokuzimisela echitha ixesha namandla awo kwi NPO zaseMzantsi Afrika. Xa kuthelekiswa amavolontiya ngokweepesenti yabasebenzi abangenzi ngeniso kumazwe ayi 28, ami kwi avareji yama 35% uMzantsi Afrika umi kuma 47%.
YOMSEBENZI
Inkonzo zentlalo
Intlalontle yabantwana
Iinkonzo zolutsha, intlalontle yolutsha
Iinkonzo zamakhaya
Iinkonzo zabadala
Iinkonzo zokuzinceda ngokwakho, nezinye
Ezentlekele/Ezikaxakeka zokunqanda nokuthintela
Iindawo zokuhlala zethutyana
Uncedo lwempahla
Isixa sisonke
Olu lwazi lukule tafile luthathwe ngqo kumntu walo.
Nakubeni le ingentla ingacacisi kakuhle imimandla yeenkonzo zokumanyana,ibonisa imimandla yokuhanjiswa kweenkonzo ezingundoqo ezizinto zokuqala zikarhulumente.Ngokwemigaqo yengxowa-mali, kuqikelelwa ukuba icandelo le NPO
billion leyo ke ibiligalelo likarhulumente.Kwesi sixa mali sifakwe ngurhulumente, ama R2,1 ebhiliyoni aye kwiinkonzo zentlalo, i R1,7 bhiliyoni yaya kwezeMpilo yaze i R1,1 bhiliyoni yaya kuphuhliso nakwizindlu.
uSwilling no Russel (2001:35) bathi " amacandelo afumana ingxowa-mali karhulumente abangelwe zi NPO eziphuhliswe kakuhle neziqingqekileyo ezibonakala zisebenza ngokuzimisela, zinabasebenzi abaphuma ezidolophini, noluntu olwamkela imivuzo emihle kunoluntu oluhluphekayo...i 47% yeenkonzo zeNPO ne 42% yezeMpilo zikwingingqi zabamivuzo emihle.Umahluko wenkcubeko nezolonwabo, namacandelo ezophuhliso nezezindlu, apho isiqingatha se NPO kuwo womabini lamacandelo sigxininise kwiindidi zentlalo-qoqosho. Bagqibe ekubeni iinkonzo zentlalo namacandelo ezempilo e NPO ' alungiselela icandelo lesosayethi yabaMhlophe kwaye basenza njalo nangoku. Loo nto ayithethi ukuba amacandelo ezentlalo nezempilo zeNPO awazihlangabezi iimfuno zabahluphekileyo, koko ivula umzila wokujonga ukuba ngubani ofumana inkxaso kwingxowa-mali karhulumente yamacandelo entlalo nalawo ezempilo'(ibid:36)
Kwesi sifundo singentla, kuye kwabonakala ukuba imivuzo yabantu abazenzeleyo yona ibalelwa kuma 34% engeniso yeNPO iyonke.Le ikhutshwe kwiinkonzo zemali, kweyemisebenzi nakwezinye abantu abazingenisele yona.Iinkonzo zentlalo zeNPO kubonakala ukuba zezona zenza ingeniso enkulu , ethe zenza ama R1,2 ebhiliyoni ngo 1998. Le imele ama 32% yengeniso iyonke kweli candela, inesibonelelo sikarhulumente sama 56,5% , icandelo labucala eliyi 11,1%. Le tafile ilandelayo ibonisa isishwankathelo semali secandelo elingangenisi nzuzo.
Imivuzo
Imali, intengiso nezinto ezimele ukubhatalwa
Utyalo-mali
Isipho sengeniso secandelo eliprayivethi
Isixa-mali sengeniso sisonke
Inkcitho
Imivuzo
Ezinye
Inkcitho iyonke
Le ingasentla inika umfanekiso omfutshane ngecandelo le NPO eMzantsi Afrika.Nakubeni esi sifundo besenziwe ngo1999 , sisesemgceni kwaye siyayamkele imigqalisela yemisebenzi karhulumente.Ukuhlolwa kubonisa indima ecekethekileyo edlalwe ngamavolontiya kuhanjiso lweenkonzo zecandelo lentlalo ngokunjalo nesakhono ingakumbi secandelo leNPO elisekwe kakuhle lokunyusa ingeniso yalo ngezimali nokunyusa ingxowa-mali kwamanye amajelo. Emva kokuxela le nto, kubalulekile ukwazisa ukuba imibutho emitsha nentshulayo ehlangabezana neemfuno zoluntu ezabelwe zona, ziye zashiyeka phandle ngokwemigaqo yokwabiwa kwamajelo.
Le ingasentla inemiphumela ebalulekileyo ngokwemigaqo yobudlelane urhulumente anabo nee NPO .Kwakhona ibeka izibophelelo kurhulumente ahambise amajelo amiyo aze akhuphe namatsha ukuqinisekisa ukulingana ,ukulungisa nokwenza inguqu ngaphakathi kwicandelo le NPO,ukuze kuncedwe imimandla engenamajelo awaneleyo.Kufuneka uRhulumente akhangele ezinye iindawo ukuze aqinisekise ukuba iinkonzo zihambelana nekujoliswe kuko kunye nezinto emazenziwe kuqala.Kufuneka abaniki-nkonzo kwelinye icala baphuhlise iiprogramu ezikwaziyo ukuzimela nezizakukwazi ukuhlangabezana neemfuno zabantu abaninzi abahluphekileyo namaqela abuthathaka.
iSebe linokwabiwa kwamajelo okugoso ngenxa yokuphuculwa kwezokhuseleko, olucekeceke ekupheliseni intlupheko kwaye ibonwa njengeyona ngeniso egqalileyo enkulu kwabahluphekileyo beli lizwe.Njengokuba le inokwenzeka ngokwemigaqo yelungiselelo lokhuseleko kwabahluphekileyo, iye yabangela ukuba iSebe lisebenzise umndilili wama 90% wolwabiwo-mali kwizibonelelo zentlalo., kushiywa nje i 10% kuphela kuhlahlo-lwabiwomali lenze ezinye iinkonzo, nokuba zenziwa yi NGO okanye ngurhulumente.
Isicwangciso sobuchule seSebe ngokubhekiselele kumba ocekethekileyo wokunciphisa ubuhlwempu nakuphuhliso loluntu, iinkonzo zokukhusela abantwana, iinkonzo zabadala, abantu abakhubazekileyo, neenkonzo zenkxaso kumaxhoba okuphathwa gadalala emakhayeni nezinye iinkonzo ezabelwe ezantsi kuhlahlo-lwabiwo-mali.Nakubeni izibonelelo zethutyana zikwazi ukunciphisa le ngxaki,amaphondo akakhange akwazi ukuwafaka kuhlahlo-lwabiwomali lazo ukuqinisekisa ukuba ziyaphila.
Kuye kwanyanzeleka ukuba eminye imigaqo nkqubo itshintshwe ukuqinisekisa ukuba iinkonzo ziya kubantu abazifuna kakhulu, ngenxa yokunqongophala kwamanani, ubuchule nezimali.Oonontlalo-ntle abaninzi baye bawushiya lo msebenzi , kurhulumente nakumacandelo angekho phantsi kukarhulumente, besiya kwiindawo ezinemisebenzi engcono. Le nto ke iyavakala kuhanjiso lweenkonzo nakuluntu oluncedwayo.Ezi zibophelelo aziviwanga ngurhulumente yedwa , koko nayimibutho engekho phantsi kukarhulumente ezinika iinkonzo eluntwini.Kukho ukungakwazeki ukwenza umsebenzi ,ingakumbi kumgangatho wephondo, ekunyuseni inkxaso-mali yecandelo elingekho phantsi kukarhulumente, ingakumbi amacandelo amatsha afana naweenkonzo, amavolontiya nemibutho engekho phantsi kukarhulumente evumayo ukunika iinkonzo kubantu ababekade behlelekile bengenawo namajelo awaneleyo.
Nanjalo njengokuba lo mgaqo-nkqubo ufuna ukusa amajelo neenkonzo kwiindawo ezilungiselwe kakhulu,kuyaziwa kananjalo ukuba iinkonzo zophuhliso lwezentlalo bezisoloko zinganikwa mali yaneleyo kwaye ukufumana ukulingana ngokunjalo nokulungisa imiceli-mingeni ekhoyo kuza kufuneka kukho amajelo emali amaninzi iSebe liza kuzama liphuhlise iindlela nemilinganiselo efanelekileyo yokuphendula kwiinzame zenguqu ezixelwe kulo mgaqo-nkqubo.
UMGAQO-NKQUBO NESISEKO SOMTHETHO
Isiseko esijoliswe ngqo kumgaqo-nkqubo
Injongo yeli candela kukuveza iingcamango ezenza amalungiselelo emithethwana eyahlukeneyo yesizwe egunyazisa umgaqo-siseko karhulumente nezibophelelo zamazwe ngamazwe.Le mithethwana yesizwe kubhekiswa kuyo apho isenokubhekisa ku okanye yenze ilungiselelo lokunika uncedo lwezimali kubaniki-zinkonzo kulungiselelwa uhanjiso lokuphuhliswa kweenkonzo zentlalo-ntle.
Le migaqo-nkqubo nemithetho iquka le ilandelayo, kodwa ayiphelelanga apha:
uMthetho weMibutho eNgenzi nzuzo, 71 wowe 1997
uMthetho wokuLawulwa kweMali zikaRhulumente,1 wowe 1999
Imigaqo elawula ukusebenza komgaqo-nkqubo
Ekumiselweni kwalo mgaqo-nkqubo, kwathathelwa ingqalelo le mithetho ilandelayo:
uMthetho wokukhuthaza uLawulo lwezoBulungisa (3 wowe 2000)
uMthetho wokukhuthaza ukuFumaneka koLwazi (2 wowe 2000)
Yonke iMithetho namalungiselelo omgaqo-nkqubo elawula iinkonzo zophuhliso zentlalo-ntle elizweni. Leyo iquka, kodwa ingaphelelanga apha:
o iPhepha lokuGaya Izimvo lezeNtlalo-ntle 
Isicwangciso seMiba eliShumi soMphathiswa woPhuhliso lwezeNtlalo
UBUCUKUBHEDE BEENKONZO
Ngokomgaqo-nkqubo nesiseko somthetho ezixelwe apha ngasentla, iSebe linomsebenzi omkhulu nesigunyaziso sokusa iinkonzo ebantwini kangangoko linakho, ingakumbi kumacandelo abuthathaka nabo bahluphekileyo.uRhulumente unesigunyaziso somgaqo-siseko sokuba :
Aphuhlise iimbono , iinjongo nezinto ekujoliswe kuzo ezicacileyo
Achaze ngendlela azimisele ngayo ukuzuza ajolise kuzo
Abonise indlela aza kuyilinganisela ngayo imisebenzi yee programu ekuzuzeni ajolise kuzo
Ezi zingentla ziza kusebenza kuluntu ngokunjalo nakumaqumrhu azimisele ukuhambisa iinkonzo nalapho kuza kuba kukho izimali.Ubucukubhede buza kwalatha izinto emazenziwe kuqala xa kuhanjiswa iinkonzo mhlawumbi kumgangatho wesizwe okanye kowephondo,kwaye ziza kwaziswa ngophando, ngenkcukacha yamanani, iintlanganiso zoluntu ezinje ngeembizo, ngokwaziswa ngupresidanti okanye inkulumbuso naziziCwangciso eziDibeneyo zoPhuhliso.
Ubucukubhede bezenkonzo buza kwalatha ukuba phi, kubani, nesizathu sokukhupha imali. Le iza kuqinisekisa iindlela zee-arhente neenkqubo eziza kuza yamanisa neendlela ezinkulu zeSebe.iSebe liyayiqonda imfuno yecandelo lokuhlala lizimele, nanjalo ke inguqu inyanzela iSebe liphendule ngokufanelekileyo kutshintsho lwabantu, kwezemali nelezopolitiko.
INGUQU
Imingeni yenguqu uMzantsi Afrika ube phantsi kwenguqu ngendlela ebingalindelekanga. Inkqubo yenguqu isaqhubekeka kwaye iza kuchaza indlela urhulumente awasebenzisa ngayo amajelo ukuzuza ukulingana nokulungisa ukungalingani ebekukade kukhona okusekhona nangoku kwicandelo lophuhliso lentlalo.Emva komgaqo-nkqubo wokugqibela kwinguqu yentlalontle, imibutho emininzi engangenisi nzuzo izamile ukuguquka ngokulandela izikhokelo ezichaziweyo .Kusekho ke imingeni emininzi ejongene nokuhanjiswa kweenkonzo enje ngale:
Ukufumaneka kweenkonzo
Ukwabiwa ngokulingana kweenkonzo namajelo phakathi kwemimandla yasezilalini neyasezidolophini
Ukungajongwa ngokobuhlanga, ingakumbi kwizindlu zabadala
Ukuphuhliswa kweenkonzo ezisekelezelwe kuluntu
Ukulawulwa kweebhodi nezakhiwo ezibonisa iingingqi zabantu nezincedwa liphondo.
Ukuqinisekisa ukuphila kwemibutho engathathi-ntweni engenzi nzuzo
Ukwakha ulawulo nomthamo wokunika imali imibutho esantshulayo
Ukuqinisekisa ukuhanjiswa kobugcisa busuke kwimibutho emileyo buye kwesantshulayo
Ukuphuhlisa iimodeli ezifikelelekayo
Ukuphucula amaseko namajelo emibutho ebisoloko ingahoywanga engangenisi nzuzo neyoluntu.
Ukumisa inkqubo yokuqhuba iinkonzo zentlalo eqhubekekayo.
Iyekwe inkonzo yokukhuphisana kwabantu ngabantu koko kujongwe indlela edibeneyo elungelelanisa ukuhanjiswa kwezakhono nokudibanisa iinkonzo
Ilungiselelo lenkonzo edibeneyo ekwazi ukuphendula kakuhle kwiimfuno zoluntu, iwazi amandla nomthamo wokuxhobisa nokwenza nkulu ukusetyenziswa kwamajelo afumaneka eluntwini.
Le mingeni ayicekethekanga kurhulumente yedwa, koko mayimele izinto abaniki ziinkonzo abajolise kuzo ngokudibeneyo baqinisekise ukuba inkonzo yophuhliso lwentlalo yenzeka ngendlela elungileyo, kwabo bazifuna kakhulu ezi nkonzo.
Ukuqinisekisa ukuba ukulingana kuyenzeka, olu tshintsho luye labonwa njengenkqubo ecekethekileyo yenguqu.
Ukusuka ekuxhasweni kwemibutho kusekelezelwe kubungubani, kubuhlanga, kwisini, kwindawo umntu ahlala kuyo kuye kwinkonzo ekhuthaza ukulingana, iyantlukwana nokudibana kweze ntlalo
Ukusuka kwimimandla enamajelo amaninzi kuye kwiimimandla efuna uncedo ngamandla.
Ukusuka kwiindawo ezingenisa imali kuye kwezo zifuna imali
Ukusuka kwindawo ezingayixeliyo ukuba imali ziyenzeni , kuye kwindawo eza kunika ingxelo ngemali.
Le iza kufuna urhulumente angenelele ngokufaka imali nangezinye iindlela ukuqinisekisa ukuba olu tshintsho luyenzeka nokwakha amaseko nomthamo weziko kwimibutho noluntu ebilikade lihlelelekile , ingakumbi kwimimandla yasezilalini.
Emakujongwe ukulinganisa inguqu.
Umbutho neenkonzo zawo ubonakala uyenzile inguqu okanye uthathwa ukuba uya kwenza oko xa ibonakala imiqathango kwimiba yemisebenzi yawo yonke kwakhona xa:
Imigaqo nkqubo neenkqubo zayo zangaphakathi kudibanisa nomgaqo-siseko kwimiba,zifana nemiqathango /nemigaqo yoMgaqo-siseko weRipabliki yoMzantsi Afrika neminye imigaqo-nkqubo nezinto emazenziwe kuqala zesizwe nezephondo.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuba iinkonzo zazo zizise kubona bantu bahluphekekile nabona bantu bahlelelekileyo .
Kukho sicwng ciso esikhoyo sokuvuselela ukufikelelela kwiinkonzo nakwizibonelelo kwaye le nto ithethwa rhoqo , ngokucacileyo kwaye ithethwa kumntu wonke.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuba isakhiwo okanye ubume bezibonelelo zazo zibonisa abantu kummandla othile nabantu ebesebenzelayo.
Isakhiwo sesibonelelo okanye ukuqulunqwa kolawulo lweBhodi, isakhiwo solawulo lwemihla ngemihla nestafu saso , sibonisa uluntu eluncedayo.
Kukho ubungqina obubonakayo benxaxheba ethathwe kwabenzelwayo, ekubhekiswa kubo, noluntu ekuyilweni kwemigaqo-nkqubo neeprogramu zokuhanjiswa kweenkonzo.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuthatha inxaxheba ngokukhutheleyo kwabaniki-zinkonzo kwizakhiwo zoluntu nakunxibelelwano.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuba imibutho esele imile yabelana ngamajelo ,ulwazi ubuchwephesheya nenkxaso yobuchule nemibutho emincinci eselekelezwe kuluntu, ukwenzela ukuba yomibini ixhamle ngokuxhotyiswa ngokufanelekileyo nangokuyimpumelelo.
Kukho umniki-nkonzo omnye uhambisa iinkonzo eziyeleleneyo nezifanayo ,kodwa kuya kuqalwa kuqwalaselwe abanezicwangciso zokunika iinkonzo bedibene benenjongo zokuvuselela ukucuthwa kwemali ngokuyimpumelelo baze bongeze nexabiso kuyo.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuba ubunjani nomgangatho wenkonzo uyafana kubantu bonke, kungajongwanga buhlanga, isini nokukwazi ukuhlawula.
Umbutho wenza iinzame zokumisela iinkqubo ezinenjongo zokungenelela kwangethuba nokuthintela uze usebenzise abasebenzi abaninzi bezentlalo-ntle.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuba xa inkonzo iyinto yokuqala, inenjongo yokugcina ababonelwayo noluntu ezindlwini zabo. Xa kubonakala ukuba olunye ulondolozo ngokuhlolwa ziingcali yiyona nto ibalulekileyo, kufuneka ke ibe neenjongo zokuvuselela nokugcina uqhagamshelwano phakathi kwamakhaya noluntu. Xa kubhekiswa ebantwaneni inkonzo mayibe nenjongo zokulondoloza nokudibanisa amakhaya.
Kukho ubungqina obubonakalayo bokuqeqesha istafu nolawulo oluqinisekisa ukuba banalo ulwazi ngenkqubela phambili ezintsha kuhanjiso lweenkonzo, nezandisa amandla abo okumelana neemfuno kunye nemingeni.
Kukho ubungqina obubonakalayo beenzame zokwenza umbutho ungaxhomekeki kakhulu kwingxowa-mali karhulumente, uze uzimele ngasezimalini.
Abaniki-zinkonzo
Abaniki-zinkonzo babhekisa kubantu basemthethweni abafana nemibutho okanye amaqumrhu akhupha iinkonzo zentlalo-ntle. Ukuze kunikwe umfanekiso obanzi wabo bonke abaniki-zinkonzo, kufuneka bohlulwe babe ziindidi zamaqela amathathu.
Amaqumrhu oluntu
Imibutho engajonge nzuzo
Le ke yimibutho esebenza kumgangatho wesizwe , wephondo nowengingqi kuquka nemibutho esekelezele eluntwini.. Inokusekwa ize isebenze njengemibutho ezisebenzelayo, iitrasti ,okanye icandelo lemkampani engu 21. Eyona nto ifanayo kule mibutho yeyokuba ayijonge nzuzo.
Imibutho ejonge inzuzo
Le mibutho ke ikhupha iinkonzo ezahlukeneyo zophuhliso lwentlalo-ntle ezenza ingeniso.
La ke ngamaqela abantu abathi badibanise ubuchule babo okanye balungise iimfuno ezithile benomoya wokuphucula umgangatho wobomi babo. Amanye amaqela okanye amaqumrhu enza ingeniso njengenjongo zabo. Amaqela oovukuzenzele noomasincedane azibhalisa ngokusesikweni/emthethweni ( uMthetho kakopolotyeni wowe 1981)
Amaqela ezenkolo
La maqela anoqhagamshelwano neenkonzo ezahlukeneyo , nawo anika iinkonzo ebalulekileyo eluntwini. Amanye ala maqela anqulunqwe ngokuqingqekileyo , amanye abhalisile, ngoko ke ayangena kumhlathi 8.1.1
Icandelo laseburhulumenteni
Amasebe eSizwe nawephondo lezeNtlalo-ntle awohlukeneyo akhupha iinkonzo ezibhekiselele kuphuhliso lwentlalo (jonga kwimali esisahlulo 9.2.5) Iya nconywa indima edlalwe ngurhulumente wengingqi njengomniki-nkonzo
Amaqumrhu axhasa urhulumente
Amaqumrhu axhasa urhulumente ngamaqumrhu angadibenanga necandelo likarhulumente wesizwe okanye wephondo kodwa asebenza ecaleni kukarhulumente kodwa alawulwa ngumthetho wecandelo likarhulumente.Akhupha ingxelo ngoko mthetho wePFMA, wowe 1999.Amaqumrhu akhupha inkonzo egqalileyo engaphantsi kwalo mgaqo-nkqubo wezemali, njengophuhliso nophando.
Izimali uRhulumente uphawule into yokuba imali yenkonzo yecandelo loluntu, elabahluphekileyo nabo bazizisulu akayikhuphi yedwa, koko uyikhupha nemibutho ingakumbi emileyo kuba nayo inawo amandla namaseko afunekayo okuvelisa imali.Kukuxhomekeka kwiimeko zezimali ezi zakuchazwa apha ngezantsi,apho iimali zikhutshwa ngolwazi lokuba le mibutho iya kwaye iza kuvelisa iimali kwamanye amajelo anje ngamaqumrhu , amasebe ,imibutho ebonelela ngemali, iiprogramu ezinoxanduva lentlalo yamaqumrhu ezivela kwicandelo leshishini eliprayivethi, itrasti, ingxowa-mali nakwimali ezivela kumdlalo weLotari.
Eli candela lilandelayo linenjongo zokunika izikhokelo ngokubhekiselele kwimali yentlalo-ntle necandelo lophuhliso lwentlalo lokuhambisa iinkonzo .Eli candela liza kusebenza le mimandla ilandelayo.
Iindidi zezimali
Iindlela zokuhlawula
Iindlela ezifanelekileyo zokuhlola imali
Iimfuno zezimali
iSebe lidlala indima ebalulekileyo ekuququzeleleni ukukhutshwa kweenkonzo . Le nto iyenza ngokwayo okanye iqeshe abaniki ziinkonzo. Uxwebhu lo mgaqo-nkqubo lithathe le yokugqibela.uRhulumente njengekhontraka uthenge iinkonzo ngokweendlela ezintathu.:
Ukuthenga nokukhupha imali ngenkqubo yokunika amaxabiso evalelekileyo. Kuzo zonke ezimeko iSebe liqala ngokwalo ukubona iimfuno nokumema izicelo kubaniki ziinkonzo abafanelekileyo ukuqinisekisa abaniki-ziinkonzo basiwa apho bafuneka khona.
Ukuthenga nokukhupha imali ngesiniki-maxabiso esivalelekileyo. Kwezi meko izimemo zokukhutshwa kweenkonzo zenziwa ngokweenkqubo zokunika amaxabiso nemigaqo-nkqubo.
Kukho iindidi ezifumanekayo zokubonelela ngezimali esetyenziswa liSebe ,xa lithenga iinkonzo ,ezi zezi :
Imali eyimbewu
Le ndlela yobonelelo ngezimali ingaqwalaselwa apho inkonzo ikwisigaba sophuhliso, kwaye ayikangeni kubonelelo ngezimali ngokwemigaqo yohlolo ebekiweyo.
Imali eyinkunzi
Olu hlobo lungasetyenziswa kwizinto ezingatyiwayo ezifana nefanitshala, izixhobo nolondolozo. Lungasetyenziswa kwimeko nganye yophuhliso lwamaseko ngokulawulwa kukuthobela iimfuno zomthetho ngokwemigaqo yobunini.
Imali yezigaba
Olu hlobo lusebenza kanye, kwaye lulunge kwii-projekthi ezifuna imali zokuqalisa ukuze zizimele.
Imali yexeshana
Olu hlobo lobonelelo ngezimali lubhekisa apho kubonelelwa ngemali kwinxenye yenkonzo enkulu
Imali esisahlulo
Olu hlobo lubhekisa apho abanini mali abohlukeneyo bagqiba ekunikeni imali kwinkonzo bedibene okanye banika iinxenye ezahlukeneyo zenkonzo enkulu.
Imali emayibuyiswe emva kwethuba
Le ndlela yobonelelo ngezimali ibhekisa kwiinkonzo ezisebenza kwisithuba eside kwaye zinenjongo zexesha elide nenzuzo zazo zixhomekeke kwisibonelelo esivela kwiSebe, sokuba zikwazi ukuqhubekeka , nokufumana iinkcitho zemihla ngemihla lo mzuzu isephantsi kwekhontrakthi.
Iindlela zentlawulo
Eli candelo lisibonisa indlela isebe eligqithisa ngayo intlawulo kubaniki-nkonzo abanekhontrakthi norhulumente.
Intlawulo ngezigaba
Le ndlela yentlawulo isetyenziswa xa intlawulo elandelayo ixhomekeke kwiziphumo ezifumaneke kwisigaba esesigqithile.
Intlawulo ngokugqithiselwa kwesambuku
Kuza kuqwalaselwa ukugqithiswa kwesambuku esisabelo sonke kubaniki-nkonzo abanemizila yerekhodi elaziwayo lokuthobela, nelikwaziyo ukuphendula. Le ke ibhekisa kwiindlela zentlawulo ezingafanelekanga, phakathi kwezinye, ziimeko zokuhamba kwemali nomgangatho wayo osezantsi.
Intlawulo ngamathuba achazwe kwangaphambili
Le ndlela yentlawulo ithetha ukuba isabelo sonyaka sohlulwe ngokweenyanga, ngekota ngokwenxenye ezintandathu ngenyanga,ize ihlawulwe ngezixa ezilinganayo, ukuze ikwazi ukunceda kulawulo lokuhamba kwemali nokulawula inkcitho.
iSebe linelungelo lokujonga ukuba loluphi uhlobo olulunge kakhulu lokuba lulunike umniki- nkonzo.Nanjalo, iSebe liza kuqwalasela abantu abamele umniki-nkonzo ukuze kufumaneke enye intlawulo.
Ukuba semthethweni konikezelo mali
Umniki-nkonzo uya kuba semthweni wokufumana imbasa yemali kwiSebe lezeNtlalo-ntle xa ehlangabezana nezi mfuno zilandelayo. Umniki-nkonzo makabe:
ngumntu osemthethweni aze abhalise kumagunya afanelekileyo ngumbutho ongenzi nzuzo ngokwemigaqo yoMthetho weMibutho eNgenzi Nzuzo wowe 1997 , ube ngaphantsi kombutho ongenzi nzuzo obhalisileyo okanye ukwazi ukuba nesiqinisekiso sokuba umbutho ukwinkqubo yokuzibhalisa ngaphantsi koMthetho weMibutho eNgenzi Nzuzo, ngaphandle kokuba inkonzo leyo yenziwe ngenkqubo yomniki-maxabiso evulelekileyo.
unika inkonzo okanye uzimisele ukunika abantu iinkonzo noluntu oluthile ngokwezinto zokuqala neenjongo zikarhulumente zeSebe nomgaqo siseko oquka ilungiselelo lophuhliso lweenkonzo zentlalo.
Bonise isakhono sokuba neenkonzo ezinempumelelo nezihamba kakuhle, apho kunemfuneko
Vuselele ukulingana kokusasazwa, hanjiswa kweenkonzo eziqulunqiweyo, kudibanise nokwakhiwa kweekomiti zolawulo ezibonisa ngokubanzi uluntu ezilusebenzelayo.
Kwazi ukuphendula ekunikezelweni kweembasa zezimali ezenziwa liSebe ngokwendlela eyamkelekileyo nangemiqathango karhulumente yoMthetho woLawulo lweeMali zikaRhulumente wowe 1999 (PFMA) Le ithetha ukuba kuza kuqwalaselwa iinkqubo ezinempumelelo , ezinoqoqosho nezisebenzisa ulawulo lweemali ngendlela eyiyo
Ubhalise ngokusemthethweni ngokwemigaqo yawo nawuphina umthetho obhekiselele kwizinto ezidibene nenkonzo (umz. uMthetho woLondolozo lwaBantwana owaBantu Abadala, njalo njalo) ofuna ubhaliso olunjalo
Uxhasa azimisele ekwabeleni amajelo nokuhambisa ubuchule kwimibutho esakhulayo.
Okufunekayo xa kubolekiswa ngemali
Isicwangciso seshishini masibe nolu lwazi lulandelayo:
Ulwazi lolawulo lwebhodi , istafu ,amavolontiya (abaphangela ngokuzithandela)
Iinjongo, eziphumayo nezingenayo
Uhlahlo-lwabiwo mali olusebanzayo olubonisa isixa semali efunekayo nesizathu efunelwa yona
Nayiphina enye efunekayo esemthethweni okanye iyeyolawulo,iquke
Umgaqo-siseko
Ukwamkelwa kweenkcukacha zebhanki
Indima nomsebenzi womniki nkonzo noweSebe uza kuchazwa kakuhle kwikhontrakthi esayinwe ngala maqela mabini.
Iziqamangelo zomthetho
Uhlahlo-lwabiwo mali lusekelezelwe kwinkcitho yexesha elifutshane (MTEF) esisicwangciso seminyaka nesiquka isangqa seminyaka emithathu.i MTEF yenza urhulumente akwazi ukucwangcisa ngobuchule amajelo email ekujoliswe kuwo.URhulumente kufuneka abe kwimeko aza kuthi akwazi ukujonga izinto ezi zakwenziwa ngemali kuhanjiso lwenkonzo kwiminyaka ngeminyaka , ukuze akwazi ukuphendula kakuhle kwiimfuno zophuhliso lwentlalo-ntle.
Kufuneka isicwangciso seshishini siveze kangako sinakho isicwangciso seminyaka emithathu nohlahlo-lwabiwo mali lwesithuba seminyaka emithathu.Lo nto iza kubangela ukuba uRhulumente akwazi ukuqwalasela amalinge ophuhliso exesha elide ahamba kakuhle nakwaziyo ukwenzeka nanenjongo zokulungisa izinto zokuqala zinike novakalelo kukuqhutywa kwenguqu. Imigangatho yemali yonyaka olandelayo nokwamkelwa kwesibonelelo semali sexesha elide , zakuxhomekeka kwiziphumo zovavanyo ezenziwe ngokweenjongo ezibekiweyo nezizakuthi umnikinkonzo akwazi ukuhlangabezana nazo.Izinto ezilindelekileyo malunga nesibonelelo semali nokuhanjiswa kweenkonzo siyenziwa ziqingqeke zenziwe zibe zikhontrakthi ezibhalwe phantsi zize zisayinwe liSebe nomniki-nkonzo. Injongo yokungena kwezikhontrakthi kukuqinisekisa izinto ekuvunyelwana ngazo nemisebenzi zibhalwe kakuhle phantsi.Ukongeza, ikhontrakthi ibeka phantsi izibophelelo ezijongene nomniki-nkonzo ngokubhekiselele kwizinto azenzayo, anike ingxelo akwazi nokuphendula, abe neenkqubo zokubeka iliso nezokubeka eskalini ukuqinisekisa ukuba imali zoluntu ziya kwazi ukwaziwa ukuba zenze ntoni.
iSebe linokungena kwikhontrakthi unyaka omnye okanye ngamanye amaxesha iminyaka emininzi.Le yokugqibela yenzeka xa iSebe libona ukuba unyaka omnye akazokufaneleka, ngenxa yemo yenkonzo, uhlobo nomgangatho wokutyala neyokucwangcisa.
Ikhontrakthi iza kuthi, phakathi kwezinye izinto , iquke ezi zinto zilandelayo:
Izinto ezenziweyo ezilindeleke kwimimandla ethile
Amalungiselelo ezibonelelo zezimali
Indima nemisebenzi eyenziwa liSebe nangumniki nkonzo
Isithuba /ixesha lesivumelwano
Iimfuno zokunika ingxelo nokukwazi ukuphendula phakathi kwexesha elithile elibekiweyo
Amalungiselelo okubeka iliso nokubeka eskalini.
Ukubeka iliso nokubeka eskalini yinkqubo eqhubekekayo nephuhlisayo.
Injongo yokubeka iliso nokubeka eskalini kukuhlola ukulandelwa kwekhontraka, ngokwemigaqo yokuhanjiswa kwenkonzo nokulawulwa kwezimali.Kungasetyenziswa lamanqaku alandelayo, kodwa kusenokungasetyenziswa wona wodwa.
Awemali -indlela umnikinkonzo alandela ngayo imigomo yezemali neemfuno ezibhalwe phantsi kwikhontrakthi, ivumelane nemithetho neemfuno ezibekwe phantsi kwikhontrakthi nokuba indlela yobuchule eyokumisela neyokusebenza inegalelo ekufunyanweni kwekujoliswe kuko, kwakhona iza neziphumo kutyalo nakwixabiso lemali.
Umthengi - le ijonge kukuhanjiswa kweenkonzo ngokunjalo nabathengi okanye ekubhekiswa kubo, ibonisa ukukwazi ukuphendula, ixesha, ukunyaniseka, novelwano olubhekisa kubasebenzisi ekuhanjisweni kweenkonzo.Iquka ukwalatha nokwahlula ummandla wenkonzo ize yenze umlinganiselo kumsebenzi wombutho .
Indlela yombutho ( ishishini elingaphakathi) le ndlela igxila kwiinkqubo zangaphakathi ekufuneka umniki-nkonzo ezifumene ukuze azuze iinjongo zakhe zobuchule Iinkqubo zeshishini zangaphakathi mazilungelelanise impucuko yomsebenzi oqhubekekayo ngokubhekiselele kukusebenza kakuhle kombutho namandla awo okuhambisa obujolise kuzo nokuzuza ukwaneliseka kwabathengi.Le nto ithetha ukuba kufuneka umniki nkonzo afune okusingqongileyo okuza kuvumelana nezinto zenguqu.
Indlela yokuphucula nenkcubeko yokufunda- umbutho kufuneka usoloko udibanisa imveliso neenkonzo eziya kuba thengi ukugcina izinto zophuhliso zeli xesha nezinto ezifunekayo ukulungiselela inkonzo leyo.Le ke ibhekisa nakukuphucuka kumgangatho wenkonzo okuqhubekayo.Le ithetha ukuba ilungiselelo lokuqeqeshwa nokuxhotyiswa kwestafu sikwazi ukwenza imisebenzi esabelwe yona, siphuhlise owona msebenzi nokuvuselela ukufunda nokukhula kombutho.
Kufuneka umniki-nkonzo abeke esweni owakhe umsebenzi, edibene nabo abasebenzelayo, ngokunjalo nokuqinisekisa ukuba uhambisa inkonzo esemgangathweni. iSebe liza kusebenzisa olu lwazi njengenxenye yenkqubo yayo yokubeka esweni naseskalini.
Ukuphungulwa ukunqunyanyiswa nokupheliswa kwenkxaso-mali iSebe linelungelo lokuphungula, lokunqumamisa okanye ukuphelisa inkxaso-mali ngokusekelezela ekuhlolweni .ubungakanani bokungalandeli izinto ezikwikhontrakthi.Ukungathobeli okanye ukungalandeli kunokwenzeka kule mimandla ilandelayo:
Iimeko apho kungakhange kuthotyelwe/kulandelwe ukugqithiswa kwesibonelelo semali
Asisafuneki isibonelelo semali
Azigcinwanga iinjongo ebe kuvunyelwana ngazo.
Ukugqithiswa kwentlawulo okanye isibonelelo esinika ixabiso le mali ngokubhekiselele kwisizathu senjongo zoko.
Apho isibonelelo semali kucingwa ukuba sicuthiwe, sinqunyanyisiwe okanye siphelisiwe iSebe liza kuthi ngokomthetho ojikelezayo lisebenze ngokweemfuno zolawulo nezobulungisa. Ezo ziza kuquka ezi zilandelayo.
Linike isaziso esaneleyo semo yentshukumo yolawulo ecingwayo
Linike ithuba elifanelekileyo lokuba umniki nkonzo anike ezakhe izimvo
Linike ingxelo yentshukumo yoluntu ecacileyo
Linike isaziso esanelisayo ngalo naliphina ilungelo okanye ukuhlolwa kwakhona kwesibheno sangaphakathi xa sikhona.
Linike isaziso esanelisayo sokufuna ilungelo lezizathu
Isinciphiso, isinqumamiso okanye ukupheliswa kuza kukhokelwa kumaxesha amaninzi kukucetyswa kwiinzame zokwenza umniki-nkonzo akwazi ukulungisa imeko leyo. Nanjalo , kwiimeko ezithile ukophula kunganobuzaza , kangangokuba singapheliswa isibonelelo semali ngoko nangoko, mhlawumbi impela okanye isithuba okanye ixesha elithile. Le meko ingasebenza kwezi meko zilandelayo apho:
Imali ziphethwe gwenxa/ kakubi kakhulu
Iprojekthi iyekile tu kwaphela
Umniki nkonzo ufumene okanye usebenzise imali ngendlela eyinkohlakalo
Abo bafanele ukufumana iinkonzo baxhatshaziwe, okanye amalungelo abo akahoywa
Umniki-nkonzo ufumene imali kwiSebe kodwa akayisebenzisela loo nto bekuvunyelwene ngayo
Iimbambano
Iimbambano zivela ubukhulu becala kwimibandela ebhekiselele kutoliko nokumiselwa komgaqo-siseko kuquka nokuhlolwa nokubekwa eskalini seenkqubo neenkonzo, ukunyula nokwaba amajelo kubaniki-nkonzo , ngokunjalo nakukuncitshiswa ,ukunqunyanyiswa nokupheliswa kokukhutshwa nokupheliswa kokukhutshwa kweembasa./kwebhaso lemali.
Unxibelelwano nokufakana imilomo
ISebe liza kubeka iindlela nenkqubo ukomeleza uthetha-thethwano nokuqinisekisa ucebiswano namacandelo ohlukeneyo karhulumente, izakhiwo zoluntu nabaniki-zinkonzo ukuqinisekisa:
Ukuhlolwa kweemfuno nezinto zokuqala
Ukusasazwa ngokulinganayo kwamajelo, ukulungisa ukungalingani ebe kukade kukho ngaphambili.
Ukucebisana ekwalathweni/ekubonweni kwabaniki zinkonzo abafanelekileyo ukuze benze iimfuno zoluntu
Ukucebisana kuphuhliso nokumiselwa kwemigaqo nkqubo yesebe neendlela ezinobuchule.
Ukucebisana kuza kwenzeka kwisigunyaziso seSebe njengoko kuchaziwe kwimithetho ebhekisa apha, amalungiselelo omgaqo-nkqubo kuhlahlo-lwabiwo mali nakwizikhokelo ezinobuchule.
ULawulo Jikelele
Iinkqubo zolawulo ezibhekisa kulo mgaqo -nkqubo ziza kwenziwa kukhutshwe nee nkcukacha kwelinye iphepha elilodwa. Kufuneka amaPhondo enze iinkqubo zezikhokelo zokumisela imigaqo-nkqubo. Ezi ke kufuneka ngokudibene ne kwakhona njengenxenye yalo mgaqo-nkqubo.
Kuyabonakala ukuba amasebe ephondo nawesizwe jikelele akanamthamo/akanamandla okumisela nokwenza lo mgaqo-nkqubo.iSebe liza kufuneka ukuba lakhe iinkqubo ezifunekayo kwimigangatho yomibini
ISIHLOMELO
ULUHLU LWEENTSINGISELO
UKUBA NOXANDUVA LOKUPHENDULA
Uxanduva lokukwazi ukuphendula kwiinkqubo zabasebenzi, amaqumrhu olawulo, ababoneleli ngezimali, amaziko karhulumente eenkonzo ezikhutshwayo ezininzi ezisemgangathweni, ukwabiwa nokusetyenziswa kwamajelo, nokuphunyezwa kweenjongo/ebekujoliswe kuzo.
IINGXELO MALI EZIPHICOTHIWEYO
Iingxelo mali eziphicothwe ngumphicothi obhalisiweyo okanye umphicothi zincwadi ebonisa ubume bonke bezimali ngokubhekiselele kwimiqathango yokubala evunywe jikelele.
OBONELELWAYO
Ngumntu ofumana isibonelelo okanye olunye uncedo kwiprojekthi okanye i programu.
UHLAHLO LWABIWO-MALI
Luqikelelo olusetyenziswa kwinkunzi/isambuku nenye inkcitho efunwa ziinkonzo ukulungiselela ixesha/isithuba esithile, ngokunjalo namajelo okwenyani alindelekileyo engeniso aza kwenziwa ngexesha elinye elifanayo.
ISICWANGCISO SESHISHINI
Isicwangciso esenziwa kakuhle sendlela abaniki-nkonzo abazimisele ngayo ukukhupha iinkonzo kubantu abazilindeleyo nendlela aza kusetynziswa ngayo amajelo.
Iinkcukacha ezivela kuphando olusemthethweni lwabantu boMzantsi Afrika ngowe 2001 esetyenziswa ukucwangcisela ulawulo lwesizwe.
ULUNTU JIKELELE
Imibutho eqalwe ngabantu belizwe equka amaqela oovukuzenzele namaqumrhu enkolo nawokusebenza nemibutho yoluntu.
UMGAQO SISEKO
IMIBUTHO YASEKUHLALENI
Umbutho osekelwe ukuhlangabezana neemfuno ezithile zoluntu olusebenzayo.
UPHUHLISO LWABANTU
Inkqubo nendlela enenjongo zokuqinisa amandla abantu ekukwazini ukuphendula iimfuno zabo, nokuphucula amandla abo okuphuhlisa ngokusebenzisa abantu abaneembono neenkqubo zokuxhobisa.
Isivumo esisemthethweni esibophelelayo phakathi kwemibutho emibini nangaphezulu
UMGAQO-SISEKO
Uxwebhu oluqingqiweyo lokufunxa iingxelo ezifumanekayo, iimbono neenjongo ezibanzi zombutho, ezidibanisa zonke iinkqubo, nemiqathango efunekayo kulawulo lorhulumente oluhamba kakuhle nolusebenzayo.Xa kuthethwa ngetrasti ebhalisiweyo ,okanye amaqumrhu emali, le ke idibanisa netayitile yetrasti ngokwemigaqo yoMthetho wokuThintela Impahla yeTrasti (uMthetho no.57 wowe 1988) kwakhona nenkampani ebhalise phantsi kwecandelo 21(section 21).
ISIGUNYAZISO SOMGAQO-SISEKO
Uxanduva lwamasebe esizwe , awephondo nawengingqi kubaniki-ziinkonzo njengoko ifunwa ngumgaqo-siseko ngokukunye /ngokufana nezinto zokuqala neemfuno ezibonwe ngurhulumente
UKUTHEMBEKA
Ukuthembeka kombutho okanye iziko emehlweni abantu
ISEBE LENTLALONTLE
LiSebe leSizwe nelephondo elinoxanduva lokunika/lokukhupha uphuhliso lwezentlalo neenkonzo zentlalo ezithe ngqo okanye ezolunye uhlobo. Le iquka nayiphina ingingqi, isithili okanye i-ofisi yasekuhlaleni yamasebe anjalo.
Le ibhekisa kukhuselo lwezentlalo, ukwandisa umsebenzi wabantu,nokuqinisa ukuzithemba nothatho-nxaxheba kwizigqibo ezithathwayo.Igxininisa kwinjongo nesiphumo sokuba sisisulu kwezentlalo nokubekelwa bucala , nohanjiso lweenkonzo ezidibeneyo kuluntu, kumakhaya nakubantu abachaphazelekayo.
IBHASO LEMALI
Ukwahlulwa kwemali kulungiselelwa uphuhliso lwezentlalo-ntle olwamkelekileyo.
IMveliso yasekhaya esisaMbuku (GDP) lixabiso elipheleleyo lwempahla eveliswayo neenkonzo ezikhutshwa elizweni kunyaka omnye. ( Esi sishunqulo asikhange sivele kolu xwebhu)
URHULUMENTE
IMIBUTHO ESAKHULAYO
Le yimibutho emitsha engekakwazi kuzimela
Ukwabelana ngamajelo phakathi kwamaqela amabini ngokwendlela eza kuqinisekisa ukuba iimfuno zabebekade behlelelekile kuyahlangabezwana nazo ngenjongo yokufumana injongo enye.
UPHONONGO ZIPHUMO
Yindlela ezimeleyo yokuphonononga iprojekthi ukujonga ukuba isebenza kakuhle nangempumelelo na,ifuthe ukuphila nokufaneleka ngokwemigaqo yeenjongo zayo.
La aquka imemoranda, amacwecwe ombutho, okanye awenkampani, itrasti, umgaqo-nkqubo womniki-nkonzo, umbutho ozisebenzelayo okanye umbutho wesizwe.
UNCEDO-MALI
Sisixa semali esikhutshwa qho ngenyanga kwimali zikarhulmente kumntu okanye kumbutho ofanele ukufumana uncedo-mali ngokwemigaqo yomthetho.
Intsholongwane kaGawulayo yintsholongwane ehlasela amajoni akhusela umzimba. uGawulayo sisifo esihlasela umzimba uze ungakwazi ukulwa izifo ezidla ngokukhokelela ekufeni.
AMALUNGELO OLUNTU
Ngamalungelo afumaneka kumgaqo-siseko
IMBIZO
Yintlanganiso phakathi kwabantu bepolitiki neentloko zikarhulumente kunye noluntu beneenjongo zokwabelana kwanokuxoxa ngemiba edla uluntu kunye nelizwe.
IFUTHE
Iinkonzo ezilungelelanisiweyo zaza zahanjiswa zikwindlela epheleleyo nedibene ngamacandelo zaza zanezizinto zilandelayo:
Amacala amaninzi kunokuba abenendlela enye kuhanjiso lweenkonzo
Amasebe awohlukeneyo, imibutho, namashishini afaka amagalelo ngokudibeneyo kwinkonzo epheleleyo enenjongo zokulungisa iimfuno zababonelelwayo
UMNTU WOMTHETHO
Umbutho onomgaqo-siseko okanye amaxwebhu okusungula kwaye ubhalisiwe kumagunya afanelekileyo.
UMBUTHO ONGENANGENISO
Imibutho ezimeleyo, amaqumrhu, iitrasti, iinkampani,okanye eminye imibutho yabantu esebenza kumgangatho wesizwe, wephondo nowe /okanye okhupha iinkonzo zentlalo-ntle kodwa ungazikhupheli kufumana ingeniso, koko usenzela abantu. Ingeniso neempahla azinikwa malungu abo okanye abanezikhundla ezi ofisini ngaphandle kwembuyekezo evakalayo ueenk0onzo ezenziweyo.Ezi ndawo zinoku/oknye zinokungabhaliswa ngokwemigaqo yoMthetho weMibutho engenzi nzuzo wowe 1997 (uMthetho no.71 wowe 1997) uMthetho weNtlalo weSizwe ( uMthetho no.100 wowe 1978) okanye nawuphini omnye umthetho wentlalo olawula olu hlobo lwenkonzo.
UMBUTHO ONGEKHO PHANTSI KUKARHULUMENTE
Umbutho ongengokarhulumente onika /okhupha inkonzo ulungiselela abantu
IKOMITI YOLAWULO
Yibhodi enyuliweyo emele ababonelelwayo njengabasemthethweni
IBHODI YOLAWULO
iQela labantu elinyuliweyo okanye abamenyiweyo lokunika ubunkokheli nezikhokelo nokulawula imicimbi yeNPO. Ezi zidibanisa abantu abanobuchule obudibeneyo nobuchwephesha obufunwa ngumbutho.
UKUBEKA ILISO
Ukujongwa okuqhubekekayo kokumiselwa kweprojekthi, ukuqinisekisa amagalelo, iintshukumo, nemibandela yangaphandle eziziphumo zokucwangcisiweyo.
Isithuba sesiseko sexesha elingephi yiminyaka emithathu
UBAMBISWANO
Umzamo wobambiswano phakathi kukarhulumente ,uluntu jikelele, necandelo leshishini lokuhambisa iinkonzo.
Esi sisithuba esisemva kokupheliswa kocalu-calulo, apho bekusekwe urhulumente omtsha kukho imigaqo efakwe kuMgaqo-siseko ibeyinxenye karhulumente.
INTLUPHEKO
Imeko yamakhaya , yabantu ngabantu kunye /okanye amaqela aphila ngaphantsi komgca wentlupheko, nabantu abangenawo amajelo okuhlangabezana nemingeni yobomi nezinto zabo ezisisiseko.
ISIPHO SABUCALA
Isipho esivela ebantwini okanye kwimibutho esebenza ngokuzimeleyo kurhulumente.
INKQUBO
Iqela leeprojekthi okanye iinkonzo ezijongise ekufumaneni iinjongo ezithile.
ILIMA/IPROJEKTHI
Umsebenzi ocwangcisiweyo olungiselelwe ukufumana iinjongo ezithile kuhlahlo-lwabiwo- mali kwisithuba sexesha elithile
ISIPHO SABANTU
Isipho esivela ebantwini
UMVUZO ONGUZENZELE
Umvuzo owenziwe yimibutho yabantu
ABANIKI-ZIINKONZO
Abantu, imibutho nezakhiwo ezikhupha inkonzo yentlalo-ntle kumgangatho wesizwe kowephondo nakowengingqi ngenjongo zokomeleza umsebenzi wabo wentlalo. Abaniki-zinkonzo bangaquka ootitshala, ooNontlalo-ntle abalondolozi babantwana nabolutsha,amanesi, amapolisa njalo njalo.
Le ndlela idibanisa iinjongo zoqoqosho nezentlalo. Ayijonganga ezi kuphela koko yomeleza nophuhliso loqoqosho ilungiselela ukufumana ezentlalo ekujoliswe kuzo.
Eli candelo libandakanya abasebenzi abahambisa iinkonzo zentlalo-ntle ezibhekiselele kakhulu ebantwini /kurhulumente
UKUPHASALAKA KWENTLALO
IINKONZO ZENTLALO
Ezi ziinkonzo ezibanzi neziqulatheleneyo ezibhekisa kwiinkonzo zentlao-ntle nophuhliso loluntu olukhutshelwa ukuqinisekisa ukubambana nokuphila kwemizamo engenelelayo.
UKUZINZA KWEMO
Imeko yokuqhubekeka nokulandela injongo emva kokuphela koncedo lweprojekthi
IQELA EKUJONGWE KULO
iQela elithile eliza kuthi lifumane ukuncedwa kwiprojekthi okanye iprogramu eyenziwe ngurhulumente
UMNIKI-XABISO
Umntu onethemba lokufumana inkonzo kurhulumente
UGQITHISO LWENTLAWULO
Ugqithiso lwesixa-mali esabiweyo sebhodi yesizwe ukwenza umsebenzi othile ,siwenzela urhulumente
INGUQU
Yinkqubo yokutshintsha amalungiselelo nendlela ezithi iinkonzo zisebenze ngayo ukuthobela isigunyaziso somthetho nesomgaqo-nkqubo obhekiselela kwimali zabaniki-nkonzo.
IVOLONTIYA
Umntu osebenzela uluntu nenkonzo , nolawulo okanye ukunyusa ingxowa-mali amaxesha amaninzi ngaphandle kwentlawulo. Ngamanye amaxesha amatyala enziwe livolontiya abhatalwa yii NPO, okanye ii NGO, kwaye ngamanye amaxesha banikwa ibhaso.
Liqela labantu abakwingozi yokufumana iingxaki zentlalo ngenxa yeemeko zabo
IMIBUTHO EZINZILEYO
Yimibutho enamandla namajelo okufezekisa iinjongo zayo.
